Điều thú vị không chỉ là AI giúp thiết bị cũ chạy tốt hơn, mà là câu hỏi lớn hơn mà nó đặt ra: nếu người dùng có thể chủ động sửa phần mềm cho phù hợp với nhu cầu của mình, liệu họ còn muốn chấp nhận một giao diện được thiết kế chung cho tất cả mọi người?
Từ cá nhân hoá nội dung đến cá nhân hoá giao diện
Chúng ta đã quen với việc Pinterest hay Facebook cá nhân hoá nội dung dựa trên hành vi và sở thích. Nhưng phần lớn sự cá nhân hoá này vẫn do thuật toán kiểm soát. Người dùng có thể ảnh hưởng tới những gì họ thấy, nhưng gần như không kiểm soát được cách chính giao diện được tổ chức và vận hành.
Hãy tưởng tượng bạn có thể nhờ AI biến Pinterest thành một không gian khám phá thời trang tối giản—chỉ tập trung vào những hình ảnh và phong cách bạn quan tâm, đồng thời ẩn đi các thành phần không cần thiết.
Hoặc tưởng tượng dùng AI sắp xếp lại màn hình chính của ứng dụng ngân hàng theo thói quen của bạn: đưa chuyển khoản, thanh toán hoá đơn và lịch sử giao dịch lên hàng đầu, thay vì theo bố cục mặc định do đội sản phẩm thiết kế.
AI có thể khiến những điều này dễ thực hiện hơn nhiều. Thay vì chờ developer thay đổi sản phẩm, người dùng chỉ cần mô tả điều mình muốn và để AI biến yêu cầu đó thành một giao diện dùng được.
Tất nhiên, không phải thứ gì cũng nên cho tuỳ biến. Người dùng có thể sắp xếp màn hình chính của ứng dụng ngân hàng, nhưng các luồng xác nhận giao dịch và bảo mật cần luôn nhất quán, dễ hiểu và dễ đoán. Quyền tự do cá nhân hoá cần đi kèm những giới hạn được thiết kế cẩn thận.
Vậy vai trò của designer sẽ thay đổi thế nào?
Nhiều năm qua, một trong những trách nhiệm chính của designer là tìm ra giao diện phù hợp nhất cho một nhóm người dùng mục tiêu. Quy trình thường đi từ nghiên cứu đến thiết kế, kiểm thử, bàn giao và cuối cùng là phát triển.
Nhưng khi AI khiến việc tạo giao diện và prototype trở nên dễ dàng hơn, giá trị designer mang lại có thể bắt đầu dịch chuyển. Công việc của họ sẽ không chỉ là tạo ra một thiết kế tốt. Họ còn cần xác định cái gì nên cho tuỳ biến, cái gì nên giữ chuẩn và ranh giới nằm ở đâu.
Điều này cũng nâng cao yêu cầu về khả năng phán đoán thiết kế—năng lực đánh giá chất lượng, chọn đúng giải pháp, đơn giản hoá trải nghiệm và cân bằng nhu cầu người dùng với mục tiêu sản phẩm.
Bản thân quy trình thiết kế có thể dần chuyển từ một chuỗi tương đối tuyến tính sang một vòng lặp liên tục hơn:
Xác định vấn đề → Prototype → Kiểm chứng → Lặp lại → Ra mắt.
Trong bối cảnh này, designer có thể cần làm nhiều hơn việc tạo ra một giao diện hoàn chỉnh. Họ có thể phải thiết kế cả một hệ thống gồm component, quy tắc và ràng buộc, cho phép người dùng tự định hình trải nghiệm mà không ảnh hưởng đến tính nhất quán, khả năng tiếp cận hay sự an toàn.
Còn một câu hỏi đáng suy nghĩ: nếu người dùng có thể gỡ quảng cáo hoặc thay đổi những gì nền tảng ưu tiên hiển thị, điều này sẽ ảnh hưởng thế nào tới mô hình kinh doanh của các sản phẩm sống nhờ quảng cáo? Chúng ta sẽ thấy nhiều lựa chọn trả phí, không quảng cáo hơn, hay sẽ xuất hiện những mô hình kinh doanh hoàn toàn mới?
Những điều này còn rất bất định, nhưng đáng để cân nhắc khi quyền kiểm soát phần mềm đang dần chuyển về phía người dùng.
User-Driven Interface có thể trở thành một khái niệm mới?
Tôi tạm gọi cách tiếp cận này là User-Driven Interface (UDI)—giao diện mà người dùng có thể chủ động định hình, với AI đóng vai trò cầu nối giữa điều họ muốn và điều có thể thực sự xây dựng được.
Hiện tại, đây là một khái niệm đề xuất chứ chưa phải thuật ngữ chính thức trong ngành. Nhưng khi AI tiếp tục hạ thấp rào cản trong việc chỉnh sửa phần mềm, ý tưởng phía sau nó có thể ngày càng thực tế.
Nếu trước nay chúng ta tập trung thiết kế giao diện tốt nhất có thể cho người dùng, thì tương lai liệu sẽ là thiết kế những hệ thống cho phép mỗi người tự định hình giao diện phù hợp nhất với mình?
Và nếu điều này trở thành hiện thực trong tương lai gần, liệu User-Driven Interface có trở thành một cách tiếp cận mới trong thiết kế sản phẩm số—hay chỉ đơn giản là bước tiến hoá tiếp theo của cá nhân hoá trải nghiệm?
