Trong nhiều năm, quy trình phát triển sản phẩm lý tưởng là:
Ý tưởng → Prototype → Test → Iterate → Code
Prototype đóng vai trò giảm rủi ro. Trước khi tốn chi phí lập trình, đội ngũ sẽ kiểm chứng ý tưởng với người dùng để phát hiện những lỗi về usability càng sớm càng tốt, sau đó có thể thêm vài vòng tinh chỉnh.
Nhưng AI đang làm thay đổi giả định này.
Khi AI có thể tạo ra một phiên bản chạy được chỉ trong vài giờ, nhiều đội ngũ bắt đầu thử nghiệm quy trình mới:
Ý tưởng → Working Code → Test → Iterate
Prototype không hẳn biến mất, mà đang chuyển từ prototype trong Figma sang prototype bằng chính working code. Với AI, việc chỉnh sửa trên một sản phẩm chạy được đôi khi còn nhanh hơn làm lại prototype nhiều vòng.
Điều này cũng lý giải vì sao nhiều công ty đang rút ngắn sprint, thậm chí xuất hiện khái niệm 24-hour sprint: ban ngày con người đưa ra quyết định, ban đêm AI agent tiếp tục triển khai.
Điều đáng chú ý hơn cả là sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến quy trình, mà còn thay đổi vai trò của Designer.
Nếu AI đã có thể tạo giao diện, viết frontend và dựng prototype rất nhanh, thì giá trị của Designer sẽ không còn nằm chủ yếu ở việc vẽ màn hình. Giá trị sẽ chuyển sang việc hiểu người dùng, xác định đúng vấn đề, xây dựng Design System, đánh giá giải pháp và đưa ra những quyết định mà AI chưa thể thay thế.
Đó cũng là lý do các khái niệm như Design Curation hay Design Engineering ngày càng được nhắc đến nhiều hơn. Designer không nhất thiết phải trở thành lập trình viên, nhưng sẽ cần hiểu cách sản phẩm được xây dựng để cộng tác hiệu quả với AI và đội ngũ kỹ thuật.
Sự thay đổi này cũng tạo áp lực lên các vai trò khác. QA phải giỏi hơn trong việc kiểm chứng những edge case phức tạp. PM cần tập trung nhiều hơn vào định hướng và ra quyết định. BA phải gần người dùng hơn để đảm bảo đội ngũ đang giải đúng bài toán.
Theo tôi, nhóm chịu nhiều áp lực nhất sẽ là những Designer chỉ tập trung vào execution. Khi AI ngày càng làm tốt việc tạo UI, dựng prototype hay chuyển thiết kế thành code, lợi thế của việc "vẽ nhanh" sẽ dần thu hẹp. Những Designer không mở rộng sang tư duy sản phẩm, nghiên cứu người dùng hay tư duy hệ thống sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong những năm tới.
AI có thể thay thế những công việc mang tính lặp lại, nhưng rất khó thay thế khả năng đặt đúng câu hỏi, hiểu bối cảnh và đưa ra những quyết định cân bằng giữa người dùng, doanh nghiệp và công nghệ.
Có lẽ đây cũng là lúc mỗi Designer nên tự hỏi:
Mình đang tạo ra giá trị bằng việc vẽ giao diện, hay bằng khả năng giúp đội ngũ xây dựng đúng sản phẩm?
